Ağız ve diş sağlığı sorunlarının başlamadan önlenmesi özellikle çocuklarda çok önemlidir. Bu,  dişlerin evde her gün düzenli olarak temizlenmesi demektir. Günlük diş fırçalaması ve diş ipi kullanımı dental plağın kaldırılmasına, dolayısıyla diş çürüğü ve dişeti hastalıklarından korunmada çok önemlidir. Dental plak, yapışkan renksiz ve dişlerin üzerine film tabakası şeklinde yapışan bir oluşumdur. Özellikle şekerlerden gelen gıda partikülleri dişlerin üzerine yapışır ve dental plakta bulunan bakteriler bu gıdaları kullanarak asit üretirler. Asit üretimi diş minesinin aşınmasına yani çürüğün ilk basamağının başlamasına sebep olur. Eğer dental plak her gün dişlerin üzerinden uzaklaştırılmaz ise dişeti hastalıkları ve diş çürüğü gibi sorunlar başlar ve önlem alınmaz ise dişlerin kaybına  ve diş ağrısına sebep olabilir.

Ağız ve Diş Sağlığını Çocuğunuz ve Kendiniz için Kolaylaştırın

 Günlük ağız ve diş sağlığı bakımı hem zevkli hem de yapılması gereken bir işlemdir. Diş fırçalaması ve diş ipi kullanımını sizin yapmanız çocuğunuzun ağız ve diş sağlığı açısından daha doğru olacaktır. Çocuğunuz dişlerini kendisi fırçalayamasa bile siz diş fırçalamayı ve diş ipi kullanımını bitirdikten sonra onun diş fırçasıyla oynamasına izin verin. Eğer kendisi dişlerini fırçalayabiliyor ise işlemi ona uygulayarak gösterin. Elinden tutarak ilk fırçalamasında ona rehberlik edin. Fakat çocuğunuz tek başına bu işlemi yapamıyorsa diş fırçalamayı mutlaka siz yapın.

İşte size diş fırçalamayı kolaylaştırmak için birkaç öneri;

 Nerede Dişlerini Fırçalayabilirsiniz?

Işığın yeterli olduğu herhangi bir odada çocuğunuzun dişlerini fırçalayabilirsiniz. Örneğin çocuğunuz tekerlekli sandalyede ise mutfak veya banyo diş fırçalaması için ideal olabilir. Eğer çocuğunuz yatakta ise hafifçe başını doğrultarak dişlerini fırçalayabilir, suyla çalkalama işlemini bardak veya pipet yardımıyla yaparak bir kap içersine tükürmesini sağlayabilirsiniz. Diş fırçalaması için en iyi yer çocuğunuzun kendini rahat hissettiği ve sizin diş fırçalama işlemini en iyi yapılabileceğine inandığınız yerdir.

DİŞ FIRÇALAMA POZİSYONLARI

Çocuğunuzun dişlerini birçok pozisyonda fırçalayabilirsiniz. Çocuğunuzun başının desteklenmesi, dilinin parmaklar yardımıyla ekartasyonu, görüş pozisyonunuzuz ve el beceriniz diş fırçalaması esnasında çok önemlidir.

Tekerlekli Sandalye

 Tekerlekli sandalyenin arkasında durun. Kolunuzu veya göğsünüzü çocuğunuzun kafasını desteklemek için kullanın ve dişlerini fırçalayın

 Veya tekerlekli sandalyenin arkasına oturun. Tekerlekli sandalyenin frenlerini kontrol ettikten sonra dizlerinize doğru sandalyeyi hafifçe yatırın ve dişlerini temizleyin.

Oturarak, Yatarak                                                                      

 Çocuğunuzu yere oturtun, siz de onun arkasında bir sandalyeye oturun. Çocuğun hafifçe başını dizlerinize doğru yaslamasına izin verin. Eğer uyumsuzluk gösteriyorsa ellerini sabitlemek için bacaklarınızı kullanabilirsiniz.

 Çocuğun yatmasına izin verin. Başının altına bir yastık yerleştirin ve dizinizden ve ellerinizden destek alarak dişlerini fırçalayın.

 Yatakta

  Çocuğunuzu dizlerinizin üzerine yatırın. Ellerinizle başını destekleyerek dişlerini fırçalayın.

 Eğer çocuğunuz uyumsuz ve fırçalamaya direniyorsa o zaman ikinci bir kişinin yardımıyla dişlerini fırçalayabilirsiniz.

 Unutmayın hangi pozisyonda fırçalarsanız fırçalayın; çocuğun kafasının iyi bir şekilde desteklendiğinden emin olmalısınız.

Fırçanın Adapte Edilmesi

 Fırçayı çocuğunuzun eline geniş yüzeyli elastik bir bantla tutturabilirsiniz.

 Kavrama yeteneği az olan çocuklarda fırçanın tutma yerini tenis topu, bisiklet elcikleri gibi malzemelerle kalınlaştırabilirsiniz.

Elini fazla kaldıramayan çocuklarda; fırça sapını bir cetvel veya tahta ile uzatabilirsiniz.

Fırça sapını sıcak su altında bir süre tutun.

 Normal fırça kullanamayan çocuklara elektrikli diş fırçası önerilebilir.

 Eğer çocuğunuz ağzını açmakta zorlanıyorsa tahta bir çubuğun etrafına bez sarılarak çocuğun bunu ısırması sağlanır ve dişler bu şekilde fırçalanabilir.

 Ağız Gargarası

 Fluor içeren ağız gargarası bir bardak içersine önerilen miktarda koyulur. Yaklaşık bir dakika (60 sn) çocuğun ağzını bu gargara ile çalkalaması söylenir. Bu işlemden sonra yarım saat bir şey yenilmemesi ve içilmemesi gerekmektedir.

 Ağzını çalkalamakta zorlanan çocuklarda küçük bir pamuk (kulak temizleme pamukları) ağız gargarası içersine bandırılır ve dişler üzerine direkt olarak sürülür.

 Diş Fırçalama Tekniği

 Diş fırçasını dişlerin dişeti ile birleştiği yere 45 derece açı ile yerleştirin. Çok bastırmadan yuvarlak ve ileri geri hareketlerle diş yüzeylerini fırçalayın.

 Fırçalamaya üst çeneden başlayın. Önce dişlerin yanak tarafını, sonra damak ve çiğneme yüzeylerini fırçalayın. Alt dişler için de aynı işlemleri yapın. Tüm dişlerin fırçalandığından emin olun.

 Ön dişlerin arka yüzlerini ileri geri hareketler ile fırçalayın.

 Ferah bir nefes için dil üzerin de fırçalanması gerekmektedir.

 Diş İpi Kullanımı

Yaklaşık 25-30 cm uzunluğundaki diş ipini koparıp orta parmaklarınıza dolayın.

Arada 10 cm kalacak şekilde baş parmaklarınızı kullanarak diş ipini tutun.

 Diş ipini dişlerin arasına yavaşça yerleştirin ve aşağı yukarı hareketler yaparak ara yüzleri temizleyin.

 Diş ipi kullanımında diş ipi tutucularından faydalanılabilir

 Engelli Çocuklarda Sıklıkla Görülen Ağız ve Diş Sağlığı Problemleri

1-       Renkleşmiş (Siyahlaşmış) Ön Dişler

Genellikle diş sinirlerinin zedelendiğinin işaretçisidir. Sıklıkla travmalar (darbeler) sonrasında görülebilecek bir komplikasyondur.

2-       Dişetlerinde veya yüzde şişlik

Genellikle diş absesinin bir işaretidir. Derin bir diş çürüğü veya travmadan dolayı canlılığını yitirmiş dişlerden dolayı kaynaklanmaktadır. Süt dişlerinde böyle bir durumda tedavi genellikle sorunlu dişin çekilmesidir. Daimi dişlerde ise kanal tedavisi yapılarak diş ağızda uzun süre tutulabilir.

3-       Diş Çürükleri

Süt dişlerinde ve daimi dişlerde görülen her türlü çürük diş tedavi edilmelidir.

 4-       Düşmemiş (Persiste) Süt Dişleri

Daimi diş ağızda gözüktüğü halde süt dişi hala düşmemiş ise bu dişlere over retained (persiste veya düşmemiş) süt dişleri denir. Bu durum genellikle alt ön kesici dişlerin olduğu bölgede yada üst ön dişlerde sıklıkla görülür. 7-13 yaşları arasındaki çocuklarda ise arka bölgedeki dişlerde de bu sorun ortaya çıkmaktadır. Ergenlik çağındaki çocuklarda bu olayın gözükmesi ise sıklıkla daimi dişin konjenital (doğuştan) eksik  olduğunun (Örn. Down Sendromu) yada daimi dişin çenenin içinde süremeden sıkışıp kaldığının bir işaretidir. Düzenli diş hekimi muayenesi sırasında bu sorunlar tespit edilip gerekli müdahaleler yapılmaktadır.

 5-       Darbe sonucu dişin ağızdan çıkması

Eğer bu süt dişi ise; dişi alın ve derhal diş hekiminize başvurun. Eğer diş çene içersine darbe sonucu gömülmüş ise genellikle tekrar sürüp eski şekline dönecektir. Fakat bu durumda da derhal diş hekimine başvurmanız gerekmektedir.

Eğer daimi dişi darbe sonucu yerinden çıkmış ise, o zaman dişi tekrar yerine oturtmayı deneyin. Eğer bunu başaramıyorsanız, dişi çocuğunuzun ağzında dilinin altına yerleştirin veya bir bardak süt veya suyun içersinde tutarak derhal diş hekimine getirin. Çıkan dişin kök yüzeyinin kurumaması için acil olarak diş hekimine getirilmesi tedavinin başarısı açısından çok önemlidir.

Eğer darbe sonucu diş ağız içersinde öne, arkaya, sağa veya sola doğru yer değiştirmiş ise eski konumuna parmağınız ile yerleştirmeye çalışın ve derhal diş hekiminize başvurun.

 6-       Kırılmış ön dişler

Eğer sinirleri açığa çıkmamış ise kırık dişler günümüz diş hekimliği teknolojisi ile kolayca tedavi edilmektedirler. Sinir açığa çıkmış ise kanal tedavisi yapıldıktan sonra kırık olan bölge estetik dolgular ile restore edilir. Genellikle kırık olduktan hemen sonra yapılan erken tedavi, diş tedavisinin başarısının daha yüksek olmasını sağlamaktadır.

7-       20 Yaş dişleri

 Genellikle 20 yaş dişleri sürerken ağrı yaparlar. Perikoronitis denilen enfeksiyon 20 yaş dişlerinin sürmesi esnasında sıkça görülmektedir. Eğer şişlik artarsa mutlaka diş hekiminize başvurun, diş hekimi enfeksiyonun yayılmasını engellemek için önlem alacaktır.

8-       Bruksizm (Diş Gıcırdatma)

 Engelli çocuklarda sıkça görülen bir durumdur. Genellikle geceleri uykuda, bazen de gün içersinde istemsiz olarak yapılmaktadır. Bu sorun uzun süre devam ederse diş minesinde aşınmalara (abrazyon) ve diş dokusunun kaybına, dolayısıyla dişlerde hassasiyete sebep olabilir. Bruksizm diş eti çekilmeleri, dişin etrafındaki kemik dokusunun kaybolması ve Temporomandibuler Eklem Sorunlarına (Baş ağrısı, yüz ve kulakta ağrılar) sebep olabilmektedir. Diş gıcırdatma rutin diş hekimi muayenelerinde erken dönemde tespit edilebilir. Tedavisinde koruyucu ısırma plakları ve diğer yöntemler yapılarak bu alışkanlık ortadan kaldırılabilir.